Αρχεία Ιστολογίου
Καμίλο Τόρες: ένα “τέκνο της ανάγκης κι ώριμο τέκνο της οργής”
Οι Banda Bassotti (οι οποίοι είναι γνωστοί και από τις ουκ ολίγες εμφανίσεις τους, σε φεστιβάλ της ΚΝΕ), σε ένα τραγούδι τους, το Figli Della Stessa Rabia (Τέκνα Της Ίδιας Οργής), μεταξύ άλλων αγωνιστών, τραγουδάνε και για τον Καμίλο Τόρες! Συγκεκριμένα οι στίχοι λένε:
Δυνατό το χέρι που θα σηκώσει την κόκκινη σημαία της ελευθερίας
σαν αυτόν που παλέυει στα βουνά με τα σκισμένα του παπούτσια, καθώς φυσάει ο άνεμος
σαν τον Αουγκούστο Σέζαρ Σαντίνο, τον Χοσέ Μαρτί και τον Καμίλο Τόρες!
Ποιος ήταν όμως ο Καμίλο Τόρες;
Ο Τόρες, ήταν καθολικός κληρικός και πρωτεργάτης του κινήματος της Θεολογίας της Απελευθέρωσης, που έπεσε πολεμώντας στο αντάρτικο του Εθνικού Απελευθερωτικού Στρατού (ELN) της Κολοµβίας. Ο ELN “ηταν η μόνη οργάνωση που δεν υπέγραψε το προσωρινό σταμάτημα του πυρός το 1984″ (Ριζοσπάστης, 1.11.1998). Ο δρ. θεολογίας, κ. Θανάσης Παπαθανασίου, στο άρθρο του “Ο παπάς δίπλα στον Τσε” (Ελευθεροτυπία, 23.11.2007), αναφέρει για τον Καμίλο Τόρες:
“Η διαδρομή του Καμίλο Τόρες έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ήδη χειροτονημένος ιερέας και με σπουδές στην Ευρώπη, δίδαξε Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο της κολομβιανής πρωτεύουσας για μερικά χρόνια, μέχρι δηλαδή να υποχρεωθεί σε παραίτηση για την αλληλεγγύη του προς την άδικη δίωξη κομμουνιστών φοιτητών. [...] Το 1965 υλοποιήθηκε το πολιτικό κίνημα που ο ίδιος είχε εμπνευστεί: το Ενιαίο Μέτωπο του Λαού της Κολομβίας, στο οποίο συμμετείχαν οι προοδευτικές δυνάμεις της χώρας, από τους χριστιανοσοσιαλιστές και τους κινεζόφιλους, μέχρι τα αγροτικά κινήματα και τους κομμουνιστές. Το Μέτωπο γνώρισε κάποιες επιτυχίες, μα κατόπιν κλονίστηκε από πλήθος διαφωνιών. Ο Τόρες μετακινήθηκε προς την άποψη ότι η συγκυρία απαιτούσε κάτι περισσότερο από την κλασική πολιτική παρουσία: δράση επαναστατική. Αυτό τον έφερε σε ρήξη με πολιτικούς συμμάχους του και με τον καρδινάλιο προϊστάμενό του. Ο Τόρες προχώρησε σε απέκδυση της επίσημης ιερατικής του ιδιότητας, χωρίς όμως να αποκηρύξει ούτε την πίστη ούτε την παπαδοσύνη του, που ένιωθε ότι συνέχιζε να φέρει. Αντιθέτως, δήλωνε ότι έκανε το βήμα αυτό ακριβώς για να παραμείνει ασυμβίβαστα πιστός στη χριστιανική πίστη του. Στις 18 Οκτωβρίου 1965 «ανέβηκε στο βουνό», όπως θα λέγαμε στην ελληνική ΕΑΜική γλώσσα. Προσχώρησε στο ένοπλο αντάρτικο του Στρατού Εθνικής Απελευθέρωσης, το οποίο συμμεριζόταν την επαναστατική οπτική του Φιντέλ Κάστρο. Λίγους μήνες αργότερα, σκοτώθηκε σε μια συμπλοκή με τον τακτικό στρατό.”
Ο ίδιος ο Καμίλο Τόρες, είχε πει:
“Εμείς οι Χριστιανοί μπορούμε και πρέπει να αγωνιζόμαστε εναντίον της τυραννίας. Η σημερινή κυβέρνηση λ.χ. στην Κολομβία είναι τυραννική, γιατί στηρίζεται μόνο στο 20% των εκλογέων της και γιατί οι αποφάσεις προέρχονται από τις προνομιούχες μειονότητες. Οι Χριστιανοί όμως, δυστυχώς ενεργούν όπως οι στωικοί και μένουν αδρανείς απέναντι σε αυτήν την κατάρρευση, την ηθική και την πνευματική, ακόμα και την κοινωνικοπολιτική, η οποία φαίνεται πως δεν τους ενδιαφέρει. Με την επανάσταση, μια λέξη, που δεν φαίνεται τόσο εύηχη στα αυτιά πολλών, που διακρίνονται για τη σεμνοτυφία και τη στωική απραξία, οφείλουμε όλοι μας σα χριστιανοί που είμαστε, να γνωρίσουμε ότι έχουμε υψίστη υποχρέωση και ιερό καθήκον να θεμελιώσουμε ένα σύστημα κοινωνικής ζωής και σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων τέτοιο, που να βασίζεται στη αγάπη για τον πλησίον.”¹
Μαζί με τους Αουγκούστο Σέζαρ Σαντίνο, Χοσέ Μαρτί, Στίβεν Μπίκο, Χο Τσι Μινχ, Σαμόρα Μασέλ, Τσε Γκεβάρα, Σιμόν Μπολιβάρ και τόσους άλλους, ο Καμίλο Τόρες, υπήρξε κι αυτός τέκνο της ανάγκης κι ώριμο τέκνο της οργής!
Στα πρόσωπα των φτωχών πρέπει να βλέπουμε το Χριστό
Αν πιστεύουμε στο Χριστό και το Ευαγγέλιό Του, οφείλουμε να οργανώσουμε την κοινωνική, πολιτική, και οικονομική μας ζωή σύμφωνα με αυτή την πίστη. Πίστη στη βαθειά αξιοπρέπεια του μικρού, του αδύνατου, του φτωχού… Ο χριστιανός που θέλει να είναι συνεπής με την πίστη του οφείλει να στρατευθεί στον αγώνα για την απελευθέρωση των αδελφών του Χριστού, για την απελευθέρωσή τους από την πείνα, την αρρώστια, τη δυστυχία, την καταπίεση… Ο χριστιανός πρέπει να είναι, αν είναι πιστός στο Ευαγγέλιο, άνθρωπος ελπίδας. Ο άνθρωπος της ελπίδας δεν οπισθοχωρεί… Γιατί φοβόμαστε μήπως μας ονομάσουν «ανατρεπτικούς»; Ας φοβόμαστε, αυτό μάλιστα, να μην προδώσουμε το Ευαγγέλιο, να μην προδώσουμε την κοινωνική δικαιοσύνη, να μην προδόσουμε την εμπιστοσύνη των αδελφών μας. Ας μη φοβόμαστε όμως μήπως μας αποκαλέσουν «ανατρεπτικούς», αν η συνείδησή μας μας διαβεβαιώνει πως το μόνο που θέλουμε είναι να ανατρέψουμε την ηθική αταξία της οποίας είμαστε μάρτυρες. Ο χριστιανός που δεν αγωνίζεται για τη δικαιοσύνη είναι μια μετριότητα, μια καρικατούρα της εικόνας του Θεού Δημιουργού, της καλοσύνης του Πατέρα και της ευσπλαχνίας του Κυρίου.
Αντόνιο Φραγκόζο, Ευαγγέλιο και Κοινωνική Επανάσταση, Αθήνα, σελ. 14-19
Ψαλμός 5
Άκου τα λόγια μου, ω Κύριε.
Στρέψε το αυτί Σου, στους στεναγμούς μου.
Εισάκουσε την διαμαρτυρία μου.
Επειδή δεν είσαι ένας Θεός, φίλος των δικτατόρων.
Ούτε είσαι υπέρμαχος των πολιτικών τους,
ούτε είσαι επηρεασμένος από την προπαγάνδα τους,
ούτε είσαι συνδεδεμένος με εγκληματίες.
Δεν υπάρχει ειλικρίνεια στους λόγους τους,
ούτε στον τύπο τους.
Στις ομιλίες τους μιλούν για ειρήνη,
μολονότι αυξάνουν την πολεμική τους παραγωγή.
Μιλούν για ειρήνη σε Διασκέψεις για την Ειρήνη,
και κρυφά ετοιμάζονται για πόλεμο.
Το ψευδές ραδιοφωνικό τους μουγκρητό μες τη νύχτα.
Τα γραφεία τους είναι σπαρμένα με εγκληματικές προθέσεις,
και δυσοίωνες αναφορές.
Αλλά Εσύ θα με λυτρώσεις από τα σχέδιά τους.
Μιλούν μέσα από το στόμα,
του πολυβόλου.
Οι αστραφτερές τους γλώσσες,
είναι οι ξιφολόγχες.
Τιμώρησέ τους, ω Κύριε!
Ματαίωσε τις πολιτικές τους.
Φέρε σύγχυση στα μνημόνιά τους.
Εμπόδισε τα προγράμματά τους.
Την ώρα του συναγερμού,
πρέπει να είσαι μαζί μου.
Πρέπει να είσαι το καταφύγιό μου,
τη μέρα της βόμβας.
Σ’ αυτόν που δεν θα πιστέψει στα ψέματα,
των διαφημιστικών τους μηνυμάτων,
ούτε στις διαφημιστικές εκστρατείες τους,
ούτε στις πολιτικές εκστρατείες τους,
θα του δώσεις την ευλογία Σου.
Με αγάπη θα τον περιβάλλεις,
σαν θωρακισμένο άρμα.
Ποίημα του Ερνέστο Καρδενάλ.
Απόδοση στην ελληνική από την αγγλική, απ’ το Θανάση Στυλιανόπουλο.
Ο Ερνέστο Καρδενάλ (γενν. 1925), είναι σημαντική προσωπικότητα στην πολιτική, την λογοτεχνία, την θρησκευτική ζωή, και τις τέχνες στη Νικαράγουα. Ως Καθολικός ιερέας υπήρξε σημαντικός υποστηρικτής της Θεολογίας της Απελευθέρωσης, ενώ έγινε Υπουργός Πολιτισμού της Νικαράγουα στην επαναστατική κυβέρνηση των Σαντινίστας. Επίσης, προτάθηκε για βραβείο Νόμπελ στη λογοτεχνία.
Σαμουέλ Ρουίς: ο “κόκκινος επίσκοπος”
Ο Σαμουέλ Ρουίς (γενν. 1924), για τους φτωχούς ινδιάνους του Τσιάπας, ήταν ο δικός τους επίσκοπος, “ο επίσκοπος των φτωχών”, για τους απέναντι, ήταν ο απεχθής κομμουνιστής, ο “κόκκινος επίσκοπος”. Υπηρέτησε ως επίσκοπος από το 1959 ως το 2000, σε μια από τις πιο φτωχές περιοχές του Μεξικού, όπου η κοινωνική αδικία και η εξαθλίωση στην ζωή των ιθαγενών ινδιάνων ήταν καθημερινό φαινόμενο.
Ο επίσκοπος Ρουίς, μαζί με τον ηγέτη των Ζαπατίστας, Κομαντάντε Μάρκος, σε μια διαμεσολαβιτική συνάντηση, το 1996.
Την εποχή που η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τον τοποθέτησε σε εκείνη την περιοχή, ο Ρουίς ήταν ιδιαίτερα συντηρητικός, και γι’ αυτόν το λόγο θεωρήθηκε ως ο καταλληλότερος για μια επισκοπή σαν κι αυτήν, όπου η κοινωνική αδικία και ταξική αντίθεση ήταν κραυγαλέα.
Τα πρώτα χρόνια του ως επίσκοπος, διακρίθηκε για τα κηρύγματά του, κατά των “άθεων κομμουνιστών”. Όμως τελικά, ερχόμενος σε επαφή με την πραγματικότητα, και την εξαθλίωση των ιθαγενών πληθυσμών, σταδιακά αναθεώρησε ριζικά τις αντιλήψεις του, και τελικά, μεταστράφηκε σε υποστηρικτή του κινήματος της Θεολογίας της Απελευθέρωσης. Πλέον προσπάθειά του ήταν, η τοπική εκκλησία να κινητοποιεί τους ιθαγενείς (αντί να τους αποθαρρύνει), σε αγώνα και δράση για την κατάκτηση των δικαιωμάτων τους. Το 1972, πρωτοστάτησε στην μετάφραση του Αγιογραφικού βιβλίου της “Εξόδου”, σε μια από τις βασικές γλώσσες των ινδιάνων της περιοχής, ώστε να καταπολεμηθεί η μοιρολατρία. Μετά από δύο χρόνια, οργάνωσε ένα συνέδριο ινδιάνων, το οποίο αποτέλεσε την απαρχή ενός σημαντικού κοινωνικού κινήματος, ενώ οργανώσεις Μαοϊκών φοιτητών τον βοήθησαν να οργανώσει τους κατοίκους της περιοχής σε συνδικάτα.
Και η δράση του Ρουίς, ήταν προφανώς ένα από τα αίτια που τελικά οδήγησαν στην εξέγερση των Ζαπατίστας (ο ηγέτης μάλιστα των Ζαπατίστας, Κομαντάτε Μάρκος, είχε πάει γυμνάσιο και λύκειο στο Ινστιτούτο Πολιτισμού του Ταμπίκο, ένα σχολείο Ιησουϊτών, όπου εκεί εξοικειώθηκε με τη Θεολογία της Απελευθέρωσης). Αν και ο ίδιος ο Ρουίς, αντιτάχθηκε στην ένοπλη δράση, οι αντίπαλοί του, προσπάθησαν να του “χρεώσουν” την ηθική αυτουργία της εξέγερσης. Το 1994, διάφοροι εκπρόσωποι του Καπιταλιστικού συστήματος (αρχές, επιχειρηματικοί οργανισμοί, οργανώσεις ιδιοκτητών κ.α.), ζητούν την απομάκρυνση του “κόκκινου επισκόπου” και όσων “προωθούν τη Θεολογία της Απελευθέρωσης”. Παρακρατικές οργανώσεις, εξαπολύουν προπαγάνδα και καλούν τους πολίτες να εναντιωθούν στην “κομμουνιστική” εκκλησία. Το 1995, τα γραφεία της επισκοπής πυρπολούνται, ενώ το 1997, “άγνωστοί” ανοίγουν πυρ κατά του Ρουίς.
Σύμφωνα με απόρρητο έγγραφο της εποχής, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα La Jornada (6/5/2000), ο τότε υπουργός Εσωτερικών του Μεξικού, Λαμπαστίδα, και ο υπουργός Εξωτερικών του Βατικανού, Άντζελο Σολάνο, ήταν σε συνεννόηση ώστε να επαναφέρουν την “κανονικότητα” στην εξεγερμένη εκκλησία, “συνταξιοδοτώντας” τον Ρουίς, και εισάγοντας συστηματικά “νομιμόφρονες ιερείς” στις ενορίες της περιοχής, απομακρύνοντας ταυτόχρονα τους ριζοσπάστες Ιησουίτες μοναχούς. Τελικά, αυτό έγινε το 2000.
Ο Ρουίς πέθανε στις 24 Ιανουαρίου 2011, σε νοσοκομείο, στην Πόλη του Μεξικού. Ως επίσκοπος, βοήθησε και υποστήριξε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους, για δεκαετίες. Η UNESCO τον βράβευσε, για τις προσπάθειές του σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς, της φτώχειας, και του αποκλεισμού των ιθαγενών πληθυσμών.
Η Θεολογία της Απελευθέρωσης
Η Θεολογία της Απελευθέρωσης, αποτελεί ένα Χριστιανικό κίνημα πολιτικής θεολογίας. Σύμφωνα μ’ αυτήν, η διδασκαλία του Ιησού Χριστού, σχετίζεται, και με την “απελευθέρωση” από την κοινωνική, οικονομική, και πολιτική αδικία. Ο Φίλιπ Μπέρυμαν (Phillip Berryman), στο βιβλίο του Liberation Theology: essential facts about the revolutionary movement in Latin America and beyond, την περιγράφει ως “μια ερμηνεία της Χριστιανικής πίστης, για τον αγώνα και την πάλη αυτών που υποφέρουν από την φτώχεια, καθώς και μια κριτική της κοινωνίας για την Καθολική πίστη και τον Χριστιανισμό, μέσα από τα μάτια των φτωχών”.
Αν και η Θεολογία της Απελευθέρωσης έχει πλέον εξελιχθεί σε ένα διεθνές υπερδογματικό κίνημα, οι ρίζες της βρίσκονται στο κίνημα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στη Λατινική Αμερική, τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, που ξεκίνησε ως μια ηθική αντίδραση απέναντι στη κοινωνική αδικία και την οικονομική ανισότητα που επικρατούσε. Ο όρος “Θεολογία της Απελευθέρωσης” πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 1971 από το Περουβιανό κοινωνικό επιστήμονα, θεολόγο και ιερέα Γκουστάβο Γκουτιέρες (Gustavo Gutiérrez).
Σύμφωνα με τον Γκουτιέρες,“η Θεολογία της Απελευθέρωσης είναι μια προσπάθεια να βρεθεί μια γλώσσα, με την οποία να μιλήσουμε για την αγάπη του Θεού στους θεόφτωχους Χριστιανούς αυτής της ηπείρου… Η εκκλησία δεν είναι ένα καταφύγιο μακριά από την πόλη. Ακολουθεί τα βήματα εκείνου του Ιησού που έζησε, δούλεψε, αγωνίστηκε και πέθανε στο κέντρο της πόλης”, ενώ τονίζει “χωρίς στράτευση στο πλευρό των φτωχών, δεν μπορεί να υπάρξει χριστιανική ζωή”.
Ο Χουάν Ερνάντες Πίκο, ιερέας από την Νικαράγουα λέει: “Η συνεργασία με τον επαναστατημένο λαό, είναι αγάπη και πίστη στο λαό, που βοηθημένος από την εκκλησία στον αγώνα του κατά της αδικίας, αποκτάει εμπιστοσύνη στη θρησκεία του. Πρέπει πρώτα να υπακούμε στη θέληση του λαού, γιατί αυτή είναι η θέληση του Θεού, κι όχι σε εκείνη της συνεργαζόμενης με τους δικτάτορες εκκλησίας”.
Ο επίσκοπος-σύμβολο από το Ελ Σαλβαδόρ, Όσκαρ Ρομέρο (Óscar Romero), υποστήριζε πως “η Χριστιανική πίστη δεν πρέπει να μας χωρίζει από τον κόσμο, αλλά να μας βυθίζει μέσα σ’ αυτόν”, ενώ πεποίθησή του ήταν ότι “η δόξα του Θεού, είναι να ζήσει ο φτωχός”.
Ο πανεπιστημιακός καθηγητής Πάμπλο Ρικάρντ (Pablο Richard) αναφέρει: “Θέλουμε να κηρύξουμε το Ευαγγέλιο της πνευματικής αφύπνισης και της Βασιλείας του Θεού, όπου οι φτωχοί είναι οι προνομιούχοι”. Ενώ για τον διάλογο που αναπτύσσεται μεταξύ Κομμουνιστών και Χριστιανών στην Κεντρική Αμερική, απ’ όπου προέρχεται, υποστηρίζει: “Μεταξύ επαναστατών, η ενότητα και ο διάλογος είναι πάντα δυνατοί. Ιστορικά στην Κεντρική Αμερική αυτή η ενότητα ήταν πάντα ευκολότερα δυνατή, γιατί οι Μαρξιστικές δυνάμεις έχουν ξεπεράσει τον παραδοσιακό ελιτισμό τους και σήμερα δέχονται ως γεγονός την ταυτότητα του λαού, με τη θρησκευτική, ηθική, πολιτιστική, εθνική και φιλοσοφική της διάσταση”.
Πιστεύουμε πως η Θεολογία της Απελευθέρωσης, είναι μια αξιόλογη προσπάθεια προσέγγισης στο κοινωνικό Ευαγγέλιο της πρώτης εκκλησίας. Η Θεολογία της Απελευθέρωσης, διερευνά τη σχέση μεταξύ της Χριστιανικής θεολογίας και του πολιτικού ακτιβισμού, ιδίως όσον αφορά την κοινωνική δικαιοσύνη, την καταπολέμηση της φτώχειας και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε, ελπίζουμε η “Απελευθέρωση” να αποτελέσει πεδίο έρευνας, και γιατί όχι, και επιρροής, για τις εκκλησίες στην Ελλάδα.
