Category Archives: Χριστιανισμός

Θεολογία της Απελευθέρωσης: Πράξη. Όχι μόνο θεωρία!

Ο πρωτοπόρος της Θεολογίας της Απελευθέρωσης, Περουβιανός ιερέας, Γκουστάβο Γκουτίερες, τονίζει ότι τα συμπεράσματα στα οποία έχουν οδηγηθεί πολλοί μέσω της Απελευθέρωσης, πρέπει να τεθούν σε πράξη και όχι απλώς να μένουν στα λόγια. Στο βιβλίο του «Θεολογία της απελευθέρωσης»*, που είναι κοινώς αποδεκτό ως η καλύτερη συμπύκνωση αυτού του θεολογικού ρεύματος, αναφέρει:

«Η θεολογία της απελευθέρωσης, που επιδιώκει να ξεκινήσει από τη στράτευση για την κατάργηση της παρούσας κατάστασης αδικίας και για την οικοδόμηση μιας νέας κοινωνίας, οφείλει να αποδεικνύει αυτά που ισχυρίζεται, θέτοντας σε πρακτική εφαρμογή τη στράτευσή της και συμμετέχοντας ενεργά και αποτελεσματικά στον αγώνα που έχουν αρχίσει τα θύματα της εκμετάλλευσης ενάντια στους εκμεταλλευτές τους. Η απελευθέρωση από κάθε είδους εκμετάλλευσης, η δυνατότητα μιας πιο ανθρώπινης και αξιοπρεπούς ζωής, η δημιουργία μιας νέας ανθρωπότητας περνούν αναγκαστικά μέσα από τον αγώνα.

Αλλά εντέλει δεν θα έχουμε δημιουργήσει μια γνήσια θεολογία της απελευθέρωσης παρά μόνο όταν οι ίδιοι οι καταπιεσμένοι μπορέσουν να αρθρώσουν ελεύθερα τον δικό τους λόγο και να εκφραστούν άμεσα και δημιουργικά στην κοινωνία και στους κόλπους του λαού του Θεού. Όταν οι ίδιοι «αντιληφθούν την ελπίδα» της οποίας είναι φορείς. Όταν εκείνοι διαχειριστούν τη δική τους απελευθέρωση. […] Αν ο θεολογικός στοχασμός δεν αναζωογονήσει τη δράση της χριστιανικής κοινότητας στον κόσμο, αν δεν κάνει πιο σαφή και ριζοσπαστική τη στράτευση της αγάπης, αν, ιδιαίτερα στη Λατινική Αμερική, δεν οδηγήσει την Εκκλησία στο να τοποθετηθεί απολύτως και ανεπιφύλακτα στο πλευρό των καταπιεζόμενων λαών και κοινωνικών τάξεων, αν δεν συμβούν όλα αυτά, τότε ο θεολογικός στοχασμός θα έχει πολύ μικρή χρησιμότητα. Ακόμα χειρότερα, δεν θα είναι χρήσιμος παρά μόνο για να δικαιολογήσει συμβιβασμούς και καταστάσεις υποτέλειας, σε μια προσπάθεια εξορθολογισμού της σταδιακής απομάκρυνσης της Εκκλησίας από το Ευαγγέλιο.«

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης, αναδεικνύει όλα τα ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά της χριστιανικής πίστης. Από κει και πέρα, το ζήτημα είναι οι θρησκευόμενοι να ενεργήσουν με βάση τα συμπεράσματα που τους εφοδιάζει η Απελευθέρωση και όχι απλώς να αναλώνονται σε διαπιστώσεις. Το ζήτημα είναι να αγωνιστούν στο πλευρό το λαϊκού κινήματος που παλεύει για την ανατροπή της καπιταλιστικής βαρβαρότητας και την οικοδόμηση μιας κοινωνίας ισότητας και δικαιοσύνης χωρίς εκμετάλλευση και ιδιοποίηση-αρπαγή των καρπών του μόχθου του λαού.

Όπως ανέφερε και ο Καρλ Μαρξ στην ενδέκατη θέση του για τον Φόιερμπαχ: «Οι φιλόσοφοι έχουν απλά ερμηνεύσει τον κόσμο με διάφορους τρόπους. Το θέμα είναι να τον αλλάξουμε.»

*. Γκουστάβο Γκουτιέρες, “Θεολογία της απελευθέρωσης”, Άρτος Ζωής, Αθήνα 2012, σελ. 493-494.

Advertisements

Ένα τραγούδι για τον Όσκαρ Ρομέρο

“Η Εκκλησία δεν μπορεί να απουσιάζει από την πάλη για την απελευθέρωση. Αλλά η παρουσία της σε αυτή την πάλη για την ανόρθωση του ανθρώπου, και την απόδοση της αξιοπρέπειάς του πρέπει να μεταδίδει ένα μήνυμα και να είναι αληθινά αυθεντική παρουσία, παρουσία που θα έχει μέσα της το σπόρο της νίκης και θα οδηγεί στην επιτυχία.”

Ο Όσκαρ Ρομέρο ήταν Αρχιεπίσκοπος του Ελ Σαλβαδόρ από το 1977. Ως υποστηρικτής της Θεολογίας της Απελευθέρωσης, ήταν ταγμένος στο πλευρό των φτωχών λαϊκών στρωμάτων. Δολοφονήθηκε στις 24 Μαρτίου 1980 την ώρα της Θείας Λειτουργίας από τα ακροδεξιά τάγματα θανάτου.

Παραθέτουμε ένα όμορφο τραγούδι για τον Όσκαρ Ρομέρο, που βρήκαμε στο ιστολόγιο Η Θεολογία Μεσοπέλαγα:

Ο Λέων Τολστόι και το όπιο του λαού

Ο Λέων Τολστόι, στο παρακάτω απόσπασμα*, δίνει μια γλαφυρή περιγραφή για τη θρησκεία που έχει μετατραπεί σε «όπιο του λαού»:

«Ο Χριστός επέκρινε τους Γραμματείς και Φαρισαίους γιατί έλαβαν τα κλειδιά του παραδείσου, αλλά δεν μπήκαν ούτε οι ίδιοι σ’ αυτόν, ούτε και επέτρεψαν σε άλλους να το κάνουν.

Οι μορφωμένοι γραμματείς της εποχής μας κάνουν ακριβώς το ίδιο. Έχουν λάβει τα κλειδιά, όχι του παραδείσου, αλλά εκείνα του διαφωτισμού, τα οποία δεν τα χρησιμοποιούν και δεν επιτρέπουν ούτε σε άλλους να το κάνουν. Χρησιμοποιώντας κάθε μορφή απάτης και υπνωτικής εξουσίας, οι ιερείς και ο κλήρος έχουν μεταδώσει στους ανθρώπους την ιδέα ότι ο χριστιανισμός δεν είναι μια θρησκεία που διακηρύσσει την ισότητα όλων των ανθρώπων, και ως εκ τούτου καταστρεπτική για τη σημερινή παγανιστική δομή της ζωής στο σύνολό της, αλλά αντιθέτως υποστηρίζει αυτή τη δομή και μας διδάσκει να διαχωρίζουμε τους ανθρώπους, όπως θα διαχωρίζαμε ένα αστέρι από κάποιο άλλο.

Μας ζητά να αναγνωρίζουμε ότι κάθε εξουσία πηγάζει από το Θεό και ότι πρέπει να την υπακούμε με απόλυτο τρόπο. Προσπαθεί να πείσει τους καταπιεσμένους ότι γενικά η θέση τους έχει οριστεί από το Θεό και ότι πρέπει να την υπομένουν με πραότητα και ταπεινοφροσύνη και να υποτάσσονται στους καταπιεστές. Οι καταπιεστές δεν χρειάζεται να είναι πράοι και ταπεινοί αλλά, ως αυτοκράτορες, βασιλιάδες, πάπες, επίσκοποι και κοσμικές και πνευματικές αρχές κάθε είδους, πρέπει να διορθώνουν τους άλλους διδάσκοντας και τιμωρώντας τους, ενώ οι ίδιοι ζουν μέσα στη μεγαλοπρέπειά και την πολυτέλεια, η εξασφάλιση της οποίας αποτελεί υποχρέωση των υπηκόων τους. Χάρη σε αυτή τη λανθασμένη διδασκαλία την οποία υποστηρίζουν ολόψυχα, οι άρχουσες τάξεις κυβερνούν τους ανθρώπους, αναγκάζοντας τους να φροντίζουν για τις πολυτέλειες, τις αλαζονείες και τις ακολασίες των ηγεμόνων.»

Πράγματι, ο χριστιανισμός μπορεί να μετατραπεί σε μια θρησκεία με τα χαρακτηριστικά που παρουσιάζει ο Τολστόι. Μια θρησκεία που αποκοιμίζει τις λαϊκές μάζες προς όφελος της εκμεταλλευτικής εξουσίας.

Από την άλλη, υπάρχουν οι δυνατότητες και το υπόβαθρο ώστε να αποτελέσει μια απελευθερωτική κίνηση αντίστασης που θα επικίνδυνη για τους εκμεταλλευτές και την εξουσία τους. Αυτή η πίστη που μέσα στους αιώνες ενέπνευσε πλήθος επαναστατικών κινημάτων και κινητοποίησε ανθρώπους ώστε να αγωνιστούν ενάντια στην καταπίεση και την εκμετάλλευση, στον καιρό της καπιταλιστικής-ιμπεριαλιστικής βαρβαρότητας, μπορεί να αποτελέσει έναν σύμμαχο αταλάντευτα στο πλευρό των κολασμένων της γης που αγωνίζονται για την ανατροπή αυτού του συστήματος που γεννά ανισότητα και εκμετάλλευση.

Για αρχή, το σημαντικό είναι να αναγνωρίσουμε και να αποβάλλουμε το «όπιο», είτε αυτό βρίσκεται στη θρησκεία, είτε στην κατευθυνόμενη ενημέρωση, είτε στην προσφερόμενη διασκέδαση, είτε σε διάφορες πτυχές του τρόπο ζωής μας, είτε στις πολιτικές μας αντιλήψεις κ.λπ.

*. Λέων Τολστόι, «Τι Είναι η Θρησκεία», Εκδόσεις Printa, Αθήνα 2003, σελ. 69-70.

Η πραγματική γελοιοποίηση της εκκλησίας

Όπως διαβάζουμε: «Με το οφφίκιο του Άρχοντα Κουροπαλάτου της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας τίμησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος τον επιχειρηματία Δημήτρη Μελισσανίδη.»

Αντί για άλλο σχόλιο, παραθέτουμε τα λόγια του Ιακώβου του αδελφόθεου από την Καινή Διαθήκη:

«Αδελφοί μου, την πίστη σας στον Κύριο της δόξας, τον Ιησού Χριστό, να μην την εκδηλώνετε με μεροληπτικές πράξεις προς τους συνανθρώπους σας. Για παράδειγμα: Έρχεται στη σύναξή σας κάποιος με χρυσά δαχτυλίδια και πολυτελή ενδύματα. Κι έρχεται κι ένας φτωχός με λερωμένα ρούχα. Αν δώσετε σημασία στον καλοντυμένο λέγοντάς του: «Κάθισε, παρακαλώ, εδώ στην καλή θέση», και στο φτωχό πείτε: «Εσύ στάσου εκεί ή κάθισε εδώ κάτω, δίπλα στο σκαμνί που βάζω τα πόδια μου», δε μεροληπτείτε και δε γίνεστε κριτές, κάνοντας πονηρές σκέψεις; […] Εξευτελίζετε το φτωχό. Κι όμως, οι πλούσιοι είναι αυτοί που σας καταδυναστεύουν, αυτοί που σας σέρνουν στα δικαστήρια.» (Ιακ. 2:1-4, 6)

Περιστατικά σαν κι αυτά με τον κύριο Μελισσανίδη, διαπομπεύουν, εκθέτουν και γελοιοποιούν την εκκλησία πολύ περισσότερο από τα καραγκιοζιλίκια του Διαμαντόπουλου και τις σαχλαμάρες του Παστίτσιου.

Ένα ανθολόγιο κειμένων της Θεολογίας της Απελευθέρωσης

Καμίλο Τόρες

Κολομβιανός ιερέας. Δολοφονήθηκε το 1966 από τον στρατό της Κολομβίας ενώ είχε ενταχθεί στο αντάρτικο του Εθνικού Απελευθερωτικού Στρατού (ELN).

«Η βία προέρχεται από αυτόν που αφαιρεί την μπουκιά από το στόμα του φτωχού και όχι από αυτόν που αμύνεται να συντηρηθεί στη ζωή.»¹

«Πιστεύω πως εκπληρώνω την αποστολή μου διεξάγοντας την επανάσταση, για το καλό των αδερφών μου, για την αγάπη στον πλησίον, και για το όφελος της πλειοψηφίας των Κολομβιανών. Νομίζω, πως ο πρώτος στόχος της επανάστασης, πρέπει να είναι, το να πάρει η εργατική τάξη την εξουσία… Θα έχουμε προβλήματα, κυρίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες, επειδή η αστική τάξη της Κολομβίας έχει ισχυρούς δεσμούς με τα αμερικανικά συμφέροντα… Νομίζω πως μπορώ να συνεργαστώ με τους κομμουνιστές, επειδή πιστεύω πως οι κομμουνιστές έχουν επαναστατικά στοιχεία… Πρέπει να ρωτήσουμε την ολιγαρχία, το πώς σχεδιάζει να παραδώσει την εξουσία. Αν το πράξει με ειρηνικό τρόπο, εμείς θα την πάρουμε με ειρηνικό τρόπο, αλλά αν το πράξει μόνο μέσω της βίας, τότε θα την πάρουμε με βίαιο τρόπο. Όταν ο λαός αποφασίσει να παλέψει ως το τέλος, δεν μπορεί να υπάρξει υλική δύναμη που θα είναι μεγαλύτερη, από τη δύναμη ενός λαού που ποθεί την ελευθερία του.»²

«Εμείς οι Χριστιανοί μπορούμε και πρέπει να αγωνιζόμαστε εναντίον της τυραννίας. Η σημερινή κυβέρνηση λ.χ. στην Κολομβία είναι τυραννική, γιατί στηρίζεται μόνο στο 20% των εκλογέων της και γιατί οι αποφάσεις προέρχονται από τις προνομιούχες μειονότητες. Οι Χριστιανοί όμως, δυστυχώς ενεργούν όπως οι στωικοί και μένουν αδρανείς απέναντι σε αυτήν την κατάρρευση, την ηθική και την πνευματική, ακόμα και την κοινωνικοπολιτική, η οποία φαίνεται πως δεν τους ενδιαφέρει. Με την επανάσταση, μια λέξη, που δεν φαίνεται τόσο εύηχη στα αυτιά πολλών, που διακρίνονται για τη σεμνοτυφία και τη στωική απραξία, οφείλουμε όλοι μας σα χριστιανοί που είμαστε, να γνωρίσουμε ότι έχουμε υψίστη υποχρέωση και ιερό καθήκον να θεμελιώσουμε ένα σύστημα κοινωνικής ζωής και σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων τέτοιο, που να βασίζεται στην αγάπη για τον πλησίον.»¹

Read the rest of this entry

Νόμος είναι (;) το δίκιο του εργάτη!

Πρόσφατα, στο editorial ενός χριστιανικού (συγκεκριμένα ευαγγελικού) περιοδικού, διαβάσαμε μια περίεργη εξίσωση: «Εάν η Μανωλάδα κατέληξε να συμβολίζει την μαύρη εργασία κι εκμετάλλευση του εργαζόμενου από τον εργοδότη σε καθεστώς δουλείας, το σύνθημα «Νόμος είναι το δίκιο του εργάτη» δηλώνει την διαμετρικώς αντίθετη θέση στη διαλεκτική αυτής της προβληματικής σχέσης (σ.σ. εργοδότη και εργαζόμενου). Το αποτέλεσμα της διαμάχης το καταγράφει η ιστορία. Μια ιστορία γεμάτη από αδικία και αίμα, εκμετάλλευση και εκδίκηση, μίσος και αμφισβήτηση.»

Η παραπάνω διατύπωση, μοιραία μας έφερε στο νου αυτά που έγραφε η ηλεκτρονική σελίδα της Χρυσής Αυγής προ μηνών: «Το μαρξιστικό ιδεολόγημα της “πάλης των τάξεων”, που υιοθετήθηκε με ανακούφιση από την εξίσου υλιστική δεξιά, εφηύρε τον “ταξικό εχθρό”. Εργαζόμενοι και εργοδότες, αντί να συνεργάζονται ως απαραίτητα μέλη του ίδιου επιχειρηματικού οργανισμού για την ευημερία του και -κατ’ επέκτασιν- την ευημερία των ιδίων και του εθνικού συνόλου, έλαβαν θέσεις αντιπάλων, με τις “ευλογίες” των ανάξιων κυβερνήσεων.»

Δεν επιχειρούμε να ταυτίσουμε τους ευαγγελικούς χριστιανούς με τους ναζιστές. Αν επιχειρούσαμε κάτι τέτοιο θα ήμασταν το λιγότερο, ανιστόρητοι. Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κυριαρχίας στη Γερμανία, άνθρωποι όπως ο λουθηρανός ποιμένας Ντίτριχ Μπόνχεφερ (ο οποίος εκτελέστηκε από τους ναζί) συγκρότησαν μια ευαγγελική εκκλησία που αντιστάθηκε σθεναρά στο ναζισμό.

Το ζήτημα είναι όμως, πως η πρεμούρα να μοιραστούν οι ευθύνες για όλα τα κακά, την κρίση κλπ εξίσου στους εκμεταλλευτές και στους εκμεταλλευόμενους, στους θύτες και στα θύματα, είναι κοινή σε μια σειρά από φορείς. Ο λαός οφείλει να έχει διάκριση ώστε να καταφέρει να αποκτήσει αταλάντευτη ταξική συνείδηση, να αντιληφθεί πως ο καπιταλισμός εξυπηρετεί τα συμφέροντα των λίγων και δεν παίρνει βελτιώσεις, να έχει ξεκάθαρο πως ο πλούτος που έχουν στην κατοχή τους οι καπιταλιστές παράγεται από τον ιδρώτα και το αίμα του, να είναι σίγουρος πως  δίκιο του αδικημένου και του εργάτη είναι πράγματι νόμος!

Τα κηρύγματα που κρατάνε ίσες αποστάσεις ανάμεσα στους πλούσιους και στους φτωχούς, ας τα κρατήσουν για την τάξη που εξυπηρετείται από αυτά, όσοι ξεχνούν ακόμα και εκείνα τα απλά λόγια: “Μακάριοι οἱ πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, μακάριοι οἱ πεινῶντες νῦν, ὅτι χορτασθήσεσθε μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι γελάσετε… Πλὴν οὐαὶ ὑμῖν τοῖς πλουσίοις, ὅτι ἀπέχετε τὴν παράκλησιν ὑμῶν. Οὐαὶ ὑμῖν, οἱ ἐμπεπλησμένοι νῦν ὅτι πεινάσετε. Οὐαὶ, οἱ γελῶντες νῦν, ὅτι πενθήσετε καὶ κλαύσετε.”

«Πάτερ ημών, των μαρτύρων…»

Ένας πολύ όμορφος βραζιλιάνικος χριστιανικός ύμνος, σαφώς επηρεασμένος από το κίνημα της Θεολογίας της Απελευθέρωσης.

Ελεύθερη απόδοση:

Πάτερ ημών, των περιθωριοποιημένων φτωχών
Πάτερ ημών, των μαρτύρων, των βασανισμένων
Το όνομά σου αγιάζεται από όσους πεθαίνουν υπερασπιζόμενοι την ζωη
Το όνομά σου δοξάζεται όταν η δικαιοσύνη είναι το μέτρο μας
Η βασιλεία σου είναι ελευθερία, αδελφοσύνη, ειρήνη και κοινωνία
Ανάθεμά σε όλη τη βία που κατατρώει τη ζωή με την καταπίεση

Θέλουμε να κάνουμε το θέλημά σου, ο Θεός είναι ο αληθινός απελευθερωτής
Εμείς δεν θα ακολουθήσουμε τα διεφθαρμένα δόγματα της καταπιεστικής εξουσίας
Ζητάμε από Εσένα τον άρτο της ζωής, τον άρτο της ασφάλειας, τον άρτο για τα πλήθη
Τον άρτο που οδηγεί την ανθρωπότητα, που κτίζει ανθρώπους αντί για όπλα

Συγχώρεσέ μας όταν σιωπούμε μπροστά στο φόβο του θανάτου,
Συγχώρεσε και κατάστρεψε τα βασίλεια όπου η διαφθορά είναι ισχυρότερη.
Προστάτεψέ μας από τη σκληρότητα των ταγμάτων του θανάτου, από αυτούς που εξουσιάζουν
Πάτερ ημών, επαναστατικέ συνεργάτη των φτωχών, Θεέ των καταπιεσμένων
Πατέρα ημών, επαναστατικέ συνεργάτη των φτωχών, Θεέ των καταπιεσμένων

Πάτερ ημών, των περιθωριοποιημένων φτωχών
Πάτερ ημών, των μαρτύρων, των βασανισμένων

Είναι η εκκλησία στο πλευρό του λαού;

«Η Εκκλησία, η οποία είναι μέχρι σήμερα πολύ στενά συνδεδεμένη με την καθεστηκυία τάξη, αρχίζει να τοποθετείται με διαφορετικό τρόπο απέναντι στην κατάσταση λεηλασίας, καταπίεσης και αλλοτρίωσης που βιώνουμε στη Λατινική Αμερική. Αυτό έχει προκαλέσει την ανησυχία των εκμεταλλευτών και των υπέρμαχων της καπιταλιστικής κοινωνίας, που βλέπουν να απομακρύνεται αυτή που μέχρι σήμερα αποτελούσε, συνειδητά ή ασυνείδητα, ένα από τα στηρίγματά αυτής της κατάστασης.»¹

Τα παραπάνω, τα έγραφε το 1971 ο Περουβιανός ιερέας και θεολόγος, Γκουστάβο Γκουτιέρες. Ήταν μια περίοδος όπου μεγάλα τμήματα της Καθολικής εκκλησίας στην Λατινική Αμερική, κάτω από την επιρροή του κινήματος της Θεολογίας της Απελευθέρωσης, στέκονταν χωρίς περιστροφές στο πλευρό του λαού και συμπορεύονταν με αυτούς που επιδίωκαν την ανατροπή του καπιταλισμού.

Μάλιστα, για την Θεολογία της Απελευθέρωσης, το μνημόνιο της Σάντα Φε (Santa Fe Document) για την ακολουθητέα πολιτική των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική, που συνέταξαν οι σύμβουλοι του Ρόναλντ Ρέιγκαν, ανέφερε: «Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ πρέπει να αρχίσει να αγωνίζεται (και όχι να αντιδρά εκ των υστέρων) εναντίον της θεολογίας της απελευθέρωσης. Στη Λατινική Αμερική ο ρόλος της εκκλησίας είναι ζωτικός για την έννοια της πολιτικής ελευθερίας. Δυστυχώς οι μαρξιστικές-λενινιστικές δυνάμεις κάνουν χρήση της εκκλησίας ως όπλου κατά της ατομικής ιδιοκτησίας και του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής, διοχετεύοντας στη θρησκευτική κοινότητα ιδέες μάλλον κομμουνιστικές παρά χριστιανικές».

Το ζήτημα είναι το εξής: Θα μπορούσε να ειπωθεί κάτι παρόμοιο, με αυτά που λέει ο Γκουτιέρες, για την ντόπια εκκλησία σήμερα;

Η σχετική θεολογία για μια τέτοια στάση της εκκλησίας, είναι βαθιά και υπαρκτή. Το ιστορικό υπόβαθρο έχει επίσης βαθιές ρίζες. Άνθρωποι που αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα της ανατροπής της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, υπάρχουν μέσα στην εκκλησία. Παρ’ όλα αυτά όμως, στο παραπάνω ερώτημα, η απάντηση είναι πως μάλλον όχι!

Η εκκλησία, δεν έχει ταχθεί ξεκάθαρα υπέρ του λαού. Μπορεί μεν να προσφέρει φιλανθρωπία στους πιο φτωχούς και εξαθλιωμένους, όμως δεν θίγει τα αίτια που οδηγούν τον λαό στην εξαθλίωση και την φτώχεια, την ίδια στιγμή που οι καπιταλιστές συσσωρεύουν αμύθητο πλούτο. Η εκκλησία ανέχεται τους εκμεταλλευτές στους κόλπους της. Δεν τους ενοχλεί κι ούτε τους αγγίζει ιδιαίτερα. Ο βιβλικός λόγος του Ιησού, ότι “είναι ευκολώτερον να περάση μια καμήλα από την τρύπα μιας βελόνας παρά πλούσιος να μπη εις την βασιλείαν του Θεού.” (Ματθ. 19:24, ΚΔΤΚ), αποσιωπάται ολοσχερώς.

Είναι ανάγκη και η εκκλησία να ταχθεί στο πλευρό των καταπιεσμένων, να γίνει καταπέλτης ενάντια στην ανισότητα, την αδικία και την εκμετάλλευση, να πάψει να καταδέχεται να είναι εργαλείο στα χέρια των αστών, να πάψει είναι «όπιο του λαού». Εξάλλου, «η φτώχεια είναι σύμφωνα με τη Βίβλο μια σκανδαλώδης απαράδεκτη κατάσταση που αντιβαίνει προς τις αρχές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και συνεπώς είναι αντίθετη στο θέλημα του Θεού.»²

1. Γκουστάβο Γκουτιέρες, «Θεολογία της απελευθέρωσης», Άρτος Ζωής, Αθήνα 2012, σελ. 252.
2. Ο.π. σελ. 473

Τα αίτια της κρίσης είναι μόνο… πνευματικά;

Η λογική που υποστηρίζει ότι για την κρίση φταίνε οι διεφθαρμένοι άνθρωποι, η «πνευματική κρίση», η ατομική «αμαρτία» κ.λπ., συνήθως υποθάλπει μια αντίληψη που θεωρεί ότι το παρόν κοινωνικοοικονομικό σύστημα είναι σωστό σε γενικές γραμμές κι ότι αυτό που μένει για να λειτουργήσει εύρυθμα, είναι να υπάρξουν «έντιμοι» άνθρωποι για να το κινήσουν.

Είναι εύκολο να κατηγορείς γενικά και αόριστα τους ανθρώπους -όλους τους ανθρώπους- για την κατάσταση που βιώνουν οι… ίδιοι οι άνθρωποι! Όμως, για την κρίση του συστήματος που φέρνει τα μέσα παραγωγής στην κατοχή των λίγων και διαχωρίζει τους ανθρώπους σε πλούσιους και φτωχούς, αφεντικά και δούλους, εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, δεν φταίει απλώς η «σκάρτη φύση» των ανθρώπων. Η κρίση δεν είναι αναπόφευκτο φυσικό φαινόμενο με το οποίο πρέπει να συμβιβαστούμε καθώς «προέρχεται από την ίδια μας την φύση». Στην πραγματικότητα, η κοινωνική και οικονομική κρίση που βιώνουμε, πηγάζει από τις δομές και την λειτουργία του ίδιου του συστήματος.

Μπορεί πολλοί άνθρωποι, ακόμα και σε μια διαφορετική κοινωνία, να παραμείνουν άπληστοι. Ακόμα κι έτσι όμως, αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για συμβιβασμό με το σύστημα της εκμετάλλευσης. Η ανατροπή της δικτατορίας των μονοπωλίων είναι αναγκαία. Στον καπιταλισμό η εκμετάλλευση, η διαφθορά και η απληστία, είναι μέσα στην φύση του συστήματος. Είναι αναγκαίες «αρετές» για όποιον θέλει να πετύχει! Στον σοσιαλισμό, αποτελούν παρεκτροπή.

Για τους θρησκευόμενους υπερασπιστές του καπιταλισμού

Υπάρχουν θρησκευόμενοι που αγωνιούν και αγωνίζονται για την υπεράσπιση, την συγκάλυψη και την εδραίωση του καπιταλιστικού συστήματος της εκμετάλλευσης. Την προοπτική της ανατροπής της βαρβαρότητας την βαπτίζουν αμαρτία. Φαίνεται να έχουν διαλέξει πλευρά: είναι στο πλευρό αυτών που έχουν στην κατοχή τους τα μέσα παραγωγής αρπάζοντας τον πλούτο που παράγει ο λαός με τον ιδρώτα και το αίμα του.

Κάποιους θα τους ακούσετε να δυσανασχετούν με τα εμπόδια που θέτει το κράτος στην επιχειρηματικότητα, στην ελεύθερη αγορά και οικονομία, ευαγγελιζόμενοι πως όλα θα βελτιωθούν με ακόμα πιο αχαλίνωτο καπιταλισμό, με ακόμα μεγαλύτερη βαρβαρότητα. Άλλοι θα αγωνιούν για τις τράπεζες των καπιταλιστών και την ανακεφαλαίωσή τους. Άλλοι πάλι, θα υποστηρίξουν ότι έργο της εκκλησίας είναι η φιλανθρωπία, ενώ η θεολογία που είναι στο πλευρό του λαού και της εργατικής τάξης και η οποία αγγίζει τους «τύπους των ήλων» των αιτίων της ανισότητας και της αδικίας, δεν είναι έργο της εκκλησίας.

Συνειδητά ή ασυνείδητα, είναι υπερασπιστές των ισχυρών αυτού του κόσμου, των πλουσίων και των καπιταλιστών.

Τι σχέση έχουν όλοι αυτοί άραγε, με τον αρχαίο λόγο της εκκλησίας;

«Αλίμονο σε εκείνους που προσθέτουν στο σπίτι τους κι άλλο σπίτι κι ενώνουνε χωράφι με χωράφι, έτσι που πια να μην υπάρχει τόπος για άλλους κι αυτοί να μείνουνε οι μοναδικοί της χώρας κάτοικοι! […] Ο πλούσιος θα αφανιστεί μέσα στις επιχειρήσεις του. […] Οι πλούσιοι είναι αυτοί που σας καταδυναστεύουν. […]  Ακούστε με τώρα εσείς οι πλούσιοι. Κλάψτε με γοερές κραυγές για τα βάσανά σας, που όπου να ‘ναι έρχονται. Ο πλούτος σας σάπισε, και τα ρούχα σας τα ‘φαγε ο σκόρος· το χρυσάφι σας και το ασήμι κατασκούριασαν, και η σκουριά τους θα είναι μαρτυρική κατάθεση εναντίον σας και θα καταφάει τις σάρκες σας σαν τη φωτιά. Κι ενώ πλησιάζει η κρίση, εσείς μαζεύετε θησαυρούς. Ακούτε! Κραυγάζει ο μισθός των εργατών που θέρισαν τα χωράφια σας κι εσείς τους τον στερήσατε· και οι κραυγές των θεριστών έφτασαν ως τα αυτιά του παντοδύναμου Κυρίου. Ζήσατε πάνω στη γη με απολαύσεις και σπατάλες. Παχύνατε σαν τα ζώα, που τα πάνε για σφάξιμο. Καταδικάσατε και φονεύσατε τον αθώο· δε σας προέβαλε αντίσταση καμία.» (Ησ. 5:8, Ιακ. 1:11, 2:6, 5:1-6)