Αρχεία Ιστολογίου

Αντιφασιστικός λόγος από παπά

Ο παπα-Ανδρέας από τα Ανώγεια της Κρήτης, στο μνημόσυνο για τα 70 χρόνια από την εκτέλεση του αντιστασιακού Γιάννη Δραμουντάνη-Στεφανογιάννη, είπε πέντε σταράτες κουβέντες. Ξεκάθαρα ενάντια στον φασισμό και στα αίτια που τον δημιουργούν.

Στο βίντεο που παραθέτουμε, δείτε  ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από την ομιλία.

Advertisements

Η πραγματική γελοιοποίηση της εκκλησίας

Όπως διαβάζουμε: «Με το οφφίκιο του Άρχοντα Κουροπαλάτου της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας τίμησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος τον επιχειρηματία Δημήτρη Μελισσανίδη.»

Αντί για άλλο σχόλιο, παραθέτουμε τα λόγια του Ιακώβου του αδελφόθεου από την Καινή Διαθήκη:

«Αδελφοί μου, την πίστη σας στον Κύριο της δόξας, τον Ιησού Χριστό, να μην την εκδηλώνετε με μεροληπτικές πράξεις προς τους συνανθρώπους σας. Για παράδειγμα: Έρχεται στη σύναξή σας κάποιος με χρυσά δαχτυλίδια και πολυτελή ενδύματα. Κι έρχεται κι ένας φτωχός με λερωμένα ρούχα. Αν δώσετε σημασία στον καλοντυμένο λέγοντάς του: «Κάθισε, παρακαλώ, εδώ στην καλή θέση», και στο φτωχό πείτε: «Εσύ στάσου εκεί ή κάθισε εδώ κάτω, δίπλα στο σκαμνί που βάζω τα πόδια μου», δε μεροληπτείτε και δε γίνεστε κριτές, κάνοντας πονηρές σκέψεις; […] Εξευτελίζετε το φτωχό. Κι όμως, οι πλούσιοι είναι αυτοί που σας καταδυναστεύουν, αυτοί που σας σέρνουν στα δικαστήρια.» (Ιακ. 2:1-4, 6)

Περιστατικά σαν κι αυτά με τον κύριο Μελισσανίδη, διαπομπεύουν, εκθέτουν και γελοιοποιούν την εκκλησία πολύ περισσότερο από τα καραγκιοζιλίκια του Διαμαντόπουλου και τις σαχλαμάρες του Παστίτσιου.

Η θρησκεία στην ΕΣΣΔ

Αναμνηστικό Σοβιετικό νόμισμα του 1988, ονομαστικής αξίας 25 ρουβλίων. Απεικονίζεται ο Βλαδίμηρος του Κιέβου να κρατάει σταυρό. Κόπηκε για τα 1000 χρόνια απ’ τον «Εκχριστιανισμό των Ρως».

Υπάρχει εδραιωμένη η αντίληψη (ειδικά μέσα σε εκκλησιαστικούς χώρους), πως η Σοβιετική Ένωση έκανε διωγμούς και κυνήγησε αδιάκριτα την θρησκεία και την εκκλησία. Το θέμα αυτό, είναι αγαπημένο σε όσους θρησκευόμενους επιδιώκουν να καλλιεργήσουν αντικομμουνιστικές αντιλήψεις και να δημιουργήσουν αντιδραστικά αντανακλαστικά ανάμεσα στους πιστούς και τους θρησκευόμενους. Επειδή, λοιπόν, πολλά λέγονται, θα κάνουμε μια σύντομη αναφορά σχετικά με την αντιμετώπιση της θρησκείας και των εκκλησιών στην Σοβιετική Ένωση.

Η επικρατούσα θρησκεία στην Σοβιετική Ένωση, ήταν η Ορθόδοξη Εκκλησία. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, για πολλούς αιώνες ήταν ταυτισμένη με το απολυταρχικό τσαρικό καθεστώς. Δίδασκε την υποταγή σε αυτό και κατέπνιγε ιδεολογικά (και όχι μόνο) κάθε σκέψη για δικαιοσύνη και απαλλαγή από την εξουσία των εκμεταλλευτικών τάξεων. Ο Βρετανός ιστορικός Orlando Figes, υποστηρίζει ότι η Ρώσικη Ορθόδοξη Εκκλησία, «αποτελούσε ένα σημαντικότατο προπαγανδιστικό όργανο και ένα μέσο κοινωνικού ελέγχου» υπέρ του τσαρικού καθεστώτος, ενώ οι κληρικοί της «τροφοδοτούσαν με πληροφορίες την αστυνομία για ανατρεπτικά στοιχεία ανάμεσα στο ποίμνιό τους, ακόμα κι αν έλαβαν αυτές τις πληροφορίες μέσα από τη διαδικασία της εξομολόγησης.»¹

Η αντιδραστική στάση της Εκκλησίας, συνεχίστηκε και αφότου ο λαός πήρε στα χέρια του την εξουσία. Η Εκκλησία αρνήθηκε να αναγνωρίσει την Σοβιετική εξουσία, αναπολώντας τις ημέρες του τσαρικού καθεστώτος.

Είναι γεγονός, ότι η Σοβιετική Ένωση πραγματοποίησε, από νωρίς, τον διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, παρέχοντας όμως το δικαίωμα της ελεύθερης άσκησης των θρησκευτικών καθηκόντων στους πολίτες. Αυτό στο οποίο εναντιώθηκε ήταν η θρησκευτική προπαγάνδα. Απ’ την άλλη, οι διώξεις που υπήρξαν ενάντια σε μέλη και κληρικούς της Εκκλησίας, είχαν να κάνουν, κατά κύριο λόγο, με την αντεπαναστατική δράση τους και όχι με τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Όπως, είπαμε, η Ορθόδοξη Εκκλησία, ήταν εξαρχής εχθρική προς την εξουσία του λαού.

Βέβαια, πρέπει να ειπωθεί, πως το 1922 ένα σημαντικό τμήμα πιστών και ιερέων, συγκρότησε την λεγόμενη «Ζώσα Εκκλησία», η οποία υποστήριξε την Σοβιετική Ένωση και συμμάχησε με τους κομμουνιστές. Ενώ, με πρωτοβουλία του Ιωσήφ Στάλιν, το 1943, υπήρξε συμφιλίωση της επίσημης Ορθόδοξης Εκκλησίας με την Σοβιετική εξουσία.

Η αλήθεια είναι πως, στην Σοβιετική Ένωση, εκτός από ελάχιστα χρονικά διαστήματα και λίγες περιπτώσεις, η Εκκλησία απολάμβανε μια σχετική θρησκευτική ελευθερία. Σίγουρα, η Σοβιετική εξουσία δεν υποστήριζε την θρησκευτική πίστη, όμως από την άλλη δεν συνέβαιναν όλα αυτά τα σημεία και τέρατα που ακούγονται από διάφορους.

Ο Αναστάσης Γκίκας, παραθέτει μερικές σημαντικές μαρτυρίες, οι οποίες παρουσιάζουν το τι πράγματι συνέβαινε στην Σοβιετική Ένωση.

Μία από αυτές, είναι του Πόντιου, κομμουνιστή και χριστιανού, Γιάννη Αθανασιάδη: «Εγώ είμαι κομμουνιστής. Και όμως εγώ πήγα στην εκκλησία και είχα βαφτίσει μάλιστα και δώδεκα παιδιά. Το ξέρανε και στο Κόμμα.

—Πως τα βαφτίσατε αφού, όπως λέγεται, ήταν διωκόμενη η θρησκεία;

—Οι γονείς μου ήταν θρήσκοι και εγώ το ίδιο. Και ήμουν και μέλος του Κόμματος. Δεν απαγορευότανε από το Κόμμα. Αυτό είναι λάθος. Κοιτάξτε, εθελοντικά όποιος ήθελε πήγαινε στην εκκλησία. Δεν διωκότανε επίσημα. Προσπαθούσανε να περάσουνε τον αθεϊσμό μέσα από τα πανεπιστήμια κλπ., αλλά με το ζόρι, βίαια ποτέ. Λέγανε: δεν κάνει να πάτε. Αλλά με το ζόρι ποτέ. Ο ίδιος μάλιστα βάφτισα μέσα στην Μόσχα, σε μια εκκλησία, το παιδί ενός άλλου Έλληνα, επίσης μέλους του Κόμματος. Ήταν οι πρωτοβάθμιες, οι τοπικές οργανώσεις που πρωτοστατούσαν κατά της Εκκλησίας. Από την κεντρική εξουσία δεν είχαν τέτοια εντολή. Από υπερβάλλοντα ζήλο έγιναν όσα έγιναν.»²

Όπως αναφέρει ο Αναστάσης Γκίκας³: «Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, η αποσύνδεση της Εκκλησίας από το Κράτος είχε ευεργετικά αποτελέσματα και για την ίδια τη θρησκεία. Παίρνοντας συνέντευξη από ένα κληρικό (ο οποίος υπηρετούσε ως βοηθός του Αρχιεπισκόπου του Λένινγκραντ), ο Βρετανός ερευνητής W. Mandel έμεινε έκπληκτος από τις απαντήσεις. Στην ερώτηση για το τι επάγγελμα ασκούσαν οι γονείς του, ο κληρικός απάντησε: «Ήταν αγρότες. Και είναι καλύτερα για κάποιον σαν και μένα στην εκκλησία αυτές τις μέρες.» «Τι εννοείς;» συνέχισε ο ερευνητής. «Στο παρελθόν οι κληρικοί προέρχονταν σχεδόν πάντα από τις τάξεις των πλουσίων. Σήμερα κάποιος σαν και μένα μπορεί να γίνει ιερέας.» Αμέσως μετά του ζητήθηκε να σχολιάσει το χαμηλό ποσοστό των πιστών στη Σοβιετική Ένωση (περίπου 10% επί του συνόλου του πληθυσμού στις αρχές της δεκαετίας του 1960). Εκείνος απάντησε με ειλικρίνεια: «Στο παρελθόν το να πηγαίνει κανείς στην εκκλησία ήταν αυτό που επιβαλλόταν για τον καθένα να κάνει… Είμαστε ωστόσο ικανοποιημένοι. Πιστεύουμε πως οι εκκλησιαζόμενοι που έχουμε σήμερα είναι ειλικρινά θρήσκοι.»4

1. Orlando Figes, A Peoples Tragedy: The Russian Revolution, 1891-1924, Pilmico, Λονδίνο, 1997, σελ. 63.
2. Αναστάσης Ι. Γκίκας, Οι Έλληνες στη διαδικασία οικοδόμησης του Σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 2007, σελ. 130-131.
3. Ο.π. σελ. 131-132.
4. W. Mandel, A New Look at Russia: The Land, the People and how they Live, Evans Brothers Ltd, Λονδίνο, 1965, σελ. 83. Ιδιαίτερα αποκαλυπτική —και διαμετρικά αντίθετη προς την κυριαρχούσα άποψη— είναι επίσης η διάλεξη του αιδεσιμότατου Δρ. Hewlett Johnson, Επιτρόπου του Canterbury, το 1945, με θέμα «Ο Χριστιανισμός στην ΕΣΣΔ». Βλέπε. Rev. Dr. Hewlett Johnson, Christianity in the USSR (χ.ε.), 1945

«Χριστιανο»φασίστες

Τελευταία, τα έχουμε δει όλα.

Ποια εμπιστοσύνη μπορεί να έχει ένας άνθρωπος σε εκκλησιαστικούς ηγέτες (ή, ακόμα, και σε εκκλησίες που αποδέχονται τέτοιους ανθρώπους ως ηγέτες) που υπερασπίζονται τον ρατσισμό και τον φασισμό;

Από την άλλη, βέβαια, μέσα στην εκκλησία, υπάρχει μια μεγάλη μερίδα πιστών και κληρικών που έχει αντιδράσει ενάντια στην φασιστική απειλή. Όμως φίλοι μου χριστιανοί, όσο θα υπάρχουν τέτοια φασισταριά μέσα στις εκκλησίες, και μάλιστα κατέχοντας αξιώματα και «νουθετώντας» άλλους ανθρώπους από άμβωνος, μην παραξενεύεστε που πολλοί από αυτούς που αγωνίζονται για έναν πιο δίκαιο κόσμο, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, νοιώθουν αποστροφή για την οργανωμένη θρησκεία.

Αργυραμοιβοί στον οίκο του Θεού

Στην Καινή Διαθήκη, μια από τις λίγες φορές που ο Ιησούς εμφανίζεται με «βίαιο» πρόσωπο, είναι όταν αναποδογύρισε τους πάγκους των αργυραμοιβών και τους έδιωξε από τον οίκο του Θεού. Συγκεκριμένα, ο Ιησούς παρουσιάστηκε στον Ναό του Σολομώντα, κρατώντας ένα μαστίγιο, καταστρέφοντας  “τὰς τραπέζας τῶν ἀργυραμοιβῶν”, αποκαλώντας τους “σπήλαιον λῃστῶν” και “οἶκον ἐμπορίου”, και φανερώνοντας την εναντίωσή του προς “πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας” (Ματθ. 21:12-13, Μαρκ. 11:15-17, Λουκάς 19:45-46, Ιωάν. 2:13-16).

Στο Κυριακάτικο κήρυγμά του, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Άνθιμος, αποφάσισε να αποκαταστήσει τα πράγματα, τείνοντας χείρα βοηθείας, συμπαράστασης, αλληλεγγύης και υποστήριξης, προς τους σύγχρονους αργυραμοιβούς: τους τραπεζίτες! Κήρυξε από άμβωνος, ότι θα προσφέρει τους δύο επόμενους μισθούς του υπέρ της ανακεφαλαιοποίησης (!) της Εθνικής Τράπεζας, και παρότρυνε τους πιστούς να πράξουν παρομοίως, σημειώνοντας πως «αν καταρρεύσει η Εθνική Τράπεζα θα καταρρεύσουμε όλοι»!

Φιγούρες σαν κι αυτή του κ. Άνθιμου, που αγωνιούν για την σταθεροποίηση και την διαιώνιση του καπιταλιστικού συστήματος της εκμετάλλευσης, στηρίζοντας το μεγάλο κεφάλαιο, είναι αυτές που μετατρέπουν την πίστη σε «όπιο του λαού»!

Πάντως ο κ. Άνθιμος, αλλά και όσοι θρησκευόμενοι μοιράζονται τις ίδιες αντιλήψεις, φαίνεται πως έχουν χάσει κάποιο επεισόδιο από την χριστιανική πίστη. Δεν είναι μόνο ο Ιησούς με το μαστίγιο. Είναι τόνοι γραπτών με μια εντελώς διαφορετική αντίληψη και κατεύθυνση. Ένα από αυτά τα κείμενα, μας θυμίζει πολύ εύστοχα και ο Νίκος Μπογιόπουλος στον Ριζοσπάστη (16.4.2013):

«Τι θ’ απαντήσεις στο δικαστή, εσύ που ντύνεις τους τοίχους και δεν ντύνεις άνθρωπο; εσύ που στολίζεις άλογα και κάνεις πως δεν βλέπεις τον ρακένδυτο συνάδελφό σου, εσύ που σαπίζει το στάρι σου και δεν τρέφεις αυτούς που πεινούν, εσύ που θάβεις το χρυσάφι και καταφρονείς εκείνον που στραγγαλίζεται (…); Πόσους θ’ απάλλασσε ένα δαχτυλίδι σου από τα χρέη τους; Πόσα σπίτια που καταρρέουν θ’ ανόρθωνε; Ένα απόθεμα ρούχων σου μπορεί να ντύσει ολόκληρο λαό που τρέμει απ’ το κρύο. Εσύ όμως το βαστάς να διώξεις άπρακτο τον φτωχό και δεν φοβάσαι τη δίκαιη ανταπόδοση του κριτή» (Μέγας Βασίλειος, Προς τους πλουτούντας)

Νίκος Ζαχαριάδης: «Ορθοδοξία»

Το παρακάτω κείμενο του άλλοτε γ.γ. του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη, πρωτοδημοσιεύτηκε στην πρώτη σελίδα του Ριζοσπάστη στις 9 Σεπτέμβρη 1945, με τον τίτλο «Ορθοδοξία», ενώ ακολούθησε αναδημοσίευση στην Κομμουνιστική Επιθεώρηση (ΚΟΜΕΠ) Ιουλίου-Αυγούστου 1984:

Πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν σε αθηναϊκές εφημερίδες μας πληροφορούν ότι στο Λονδίνο ο Μακαριώτατος θα συζητήσει με τους υπεύθυνους αγγλικούς κύκλους και το ζήτημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Είναι ολοφάνερο ότι διακρίνεται προσπάθεια το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Πόλης να μεταβληθεί πάλι όχι μόνο σε στίβο προσωπικών αντιζηλιών και επιδιώξεων που έχουν συναμεταξύ τους διάφοροι χρεοκοπημένοι ιεράρχες, μα και σε όργανο μεγαλοδυναμικών εξωορθοδοξιακών βλέψεων.

Στο σημείο αυτό ο ελληνικός Λαός πρέπει να προσέξει εξαιρετικά. Χωρίς να υπάρχει κίνδυνος να πέσει σε ανακρίβειες, μπορεί κανείς να ισχυριστεί εδώ ότι η λαοφθόρα διαμάχη ανάμεσα στους βαλκανικούς λαούς χρονικά συμπίπτει με την εποχή που το Οικουμενικό Πατριαρχείο άρχιζε να κομματίζεται και να γίνεται όργανο ξένων, ανθελληνικών και αντιορθοδοξιακών συμφερόντων.

Ο μεγαλοελλαδίτικος τυχοδιωκτικός εθνικισμός μέσα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έβλαψε και αυτός λίγο το έργο για μια δημοκρατική συνεργασία και συμβίωση στα Βαλκάνια και με τους φατριασμούς της φαναριώτικης παπαδοκρατίας τράφηκε πολλές φορές και ενισχύθηκε το τοπικιστικό διασπαστικό πνεύμα μέσα στους κόλπους της ορθοδοξίας, που τόσο έβλαψε τη λαϊκή και εθνική εξέλιξη και πρόοδο όλων των βαλκανικών λαών.

* * *

Το ξάπλωμα και η επικράτηση της Ορθοδοξίας στις χώρες και τους λαούς της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης καθώς και στη Μικρασία και τη Μέση Ανατολή ανταποκρίνεται ιστορικά στην αντίδραση που προκαλούσαν οι τάσεις για πνευματική, πολιτική και οικονομική επέκταση και επιβολή του Δυτικού Ρωμαϊκού Κράτους και του καθολικισμού – παπισμού. Μα η επικράτηση αυτή δεν οφείλεται μονάχα σε αρνητικά αίτια. Έχει και θετικά βάθρα γιατί χωρίς να παραγνωρίζουμε τις εθνικές και τοπικές ιδιομορφίες, η Ορθοδοξία ιδεολογικά – πνευματικά ανταποκρίνεται σε μια νοοτροπία λαϊκή, σ’ ένα εσωτερικό ψυχικό δεσμό, που ο Ευρωπαίος κοσμοπολίτης ονομάζει «ανατολικό πνεύμα» και ο ξεπεσμένος και έκφυλος Λεβαντίνος περιφρονεί, μα που συγκεντρώνει και εκφράζει εσωτερική λαϊκή ενότητα και εκδηλώνει ανώτερα ιδεώδη και χαρίσματα, άσχετα αν στα χρόνια εκείνα της μεσαιωνικής κατάστασης και του ασιατικού δεσποτισμού του Βυζαντίου κάνουν την εμφάνισή τους με μορφή θρησκευτικο-εκκλησιαστική.

Εδώ θα πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι η Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησιά και η Χριστιανική Θρησκεία γενικότερα, όπως την εκφράζει η Εκκλησία αυτή, παίξαν όχι μόνο στη Ρωσία μα και στα Βαλκάνια ένα προοδευτικό ρόλο τόσο σαν παράγοντας που διευκόλυνε και επιτάχυνε την εθνική διαμόρφωση, συσπείρωση και ανάπτυξη παρέχοντάς της ενιαία ιδεολογικά πλαίσια, όσο σαν στοιχείο που στα χρόνια του εξανδραποδισμού και της σκλαβιάς κάτω απ’ την οθωμανική τυραννία, συνέτεινε σημαντικά και ουσιαστικά στον εθνικοαπελευθερωτικό τότε αγώνα παρά και ενάντια στην αντίδραση και προδοσία που έκαναν σημαντικοί και σημαίνοντες παράγοντες και κορυφές της Ορθοδοξίας ιδιαίτερα στο Φανάρι. Είναι αναρίθμητα τα παραδείγματα που δείχνουν ότι Ταγοί και απλοί στρατευμένοι της εκκλησιαστικής ιεραρχίας πάλεψαν και με το ντουφέκι στο χέρι στο πλευρό του Λαού και ότι μοναστήρια και μοναστήρια είχαν μεταβληθεί σε μπαρουταποθήκες και λαϊκά φρούρια.

* * *

Στα χρόνια της χιτλεροφασιστικής υποδούλωσης στην Ελλάδα, παρά την ουσιαστική αντίδραση της κεφαλής της Αυτοκέφαλης Εκκλησιάς, που συνέχιζε την προδοτική και αντιλαϊκή στάση της κατά την περίοδο της τεταρτοαυγουστιανής δικτατορίας, ένα μεγάλο μέρος του Κλήρου τάχθηκε στο πλευρό του Λαού και πολέμησε μαζί του. Σήμερα η μοναρχοφασιστική αντίδραση προσπαθεί κάτω και από ξένες εμπνεύσεις να σπάσει και την ηρωϊκή αυτή δημιουργία του Κλήρου στον καιρό της Εθνικής Αντίστασης και να κάνει το Οικουμενικό Πατριαρχείο μαζί με την Αυτοκέφαλη Ελληνική Εκκλησιά ξανά όργανο των ξένων επιρροών στα Βαλκάνια, όργανο διάσπασης ανάμεσα στους λαούς της Ορθοδοξίας. Και αυτό το σκοπό όπως φαίνεται εξυπηρετεί το ταξίδι του Μακαριωτάτου στο Λονδίνο, όπου θα πάει να μηχανορραφήσει. Το όλο ζήτημα καταντά πολύ πιο ύποπτο γιατί είναι ανακατεμένος και ο πολύς τεταρτοαυγουστιανός Χρύσανθος.

Εμείς οι Έλληνες πρέπει νάμαστε στο σημείο αυτό πολύ ευαίσθητοι, προσεκτικοί και άγρυπνοι. Η αντιδραστική μοναρχοφασιστική δεξιά και οι συνεργάτες της θέλουν σήμερα να καπηλευθούν και αυτό το αγνό και ακμαίο θρησκευτικό αίσθημα του Λαού μας. Να εμπορευθούν την Ορθοδοξία και να την ξανακάνουν όργανο διχασμού και διχόνοιας στα Βαλκάνια, στην Ευρωπαϊκή Ανατολή και στη Μέση Ανατολή.

Αυτού βρίσκεται σήμερα ένας σοβαρός κίνδυνος. Τεταρτοαυγουστιανοί, δοσίλογοι και συνθηκολόγοι καθοδηγητές στην Ελληνική Εκκλησία είναι μια απειλή εθνική και προς τα μέσα και προς τα έξω. Η Ελληνική Ορθοδοξία και γενικότερα η Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησιά, πρέπει να αποβλέψουν στο μοναδικό προορισμό τους που μπορεί να τους δώσει και μια ατράνταχτη ιστορική δικαίωση: Να γίνουν συνδετικοί κρίκοι ανάμεσα στους λαούς της Ορθοδοξίας, απόστολοι της πνευματικής, πολιτικής και οικονομικής συνεννόησης και συνεργασίας. Σ’ αυτόν το ρόλο και την αποστολή, πρωτοπόρο και πρωτεργάτη θέλει ο Λαός της Ελλάδας την Ορθόδοξη Εκκλησιά του. Το πρώτο βήμα θα γίνει με την αποκατάσταση συνεργασίας και ενότητας στους κόλπους της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας.

Σε μια τέτοια κίνηση, που από πολλούς τώρα μήνες συνεχίζεται και καρποφορεί, δεν παίρνει επιδεικτικά μέρος η Ελληνική Αυτοκέφαλη Εκκλησία, που στις αντιορθοδοξιακές πλεκτάνες της προσπαθεί να μπλέξει και το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Πόλης.

Είναι μια καθαρή ξενοκίνητη διασπαστική κίνηση που αν παρουσιάζει μερικές επιτυχίες είναι γιατί επικρατεί στην Εκκλησιά της Ελλάδας ένα τεταρτοαυγουστιανό εσωτερικό καθεστώς που πνίγει την εσωεκκλησιαστική δημοκρατική παράδοση, πνίγει τη φωνή του λαϊκού κλήρου και κρατά στην αρχή προδότες, δοσίλογους, συμβιβαστές που εξυπηρετούν μόνο ξένους σκοπούς και συμφέροντα.

Είναι απαραίτητο, λοιπόν, ένα εσωτερικό σάρωμα, θαρραλέο και εξυγιαντικό μέσα στις γραμμές της Ελληνικής Εκκλησίας. Για να ξαναβρεί την ισορροπία της. Και να γίνει όπως τη θέλει ο Λαός, παράγοντας συμφιλίωσης, αδελφοσύνης, ειρήνης και συνεργασίας ανάμεσα στους Λαούς της Ορθοδοξίας.

Η ιεραρχία της εκκλησίας για την Χρυσή Αυγή

Η ηγεσία της Ορθόδοξης εκκλησίας, τον τελευταίο καιρό, έχει κρατήσει μια ποικιλόμορφη στάση σχετικά με την ναζιστική οργάνωση της Χρυσής Αυγής. Πολλοί από την ιεραρχία στάθηκαν απέναντι στην Χ.Α., ενώ από την άλλη, δεν έλειψαν και αυτοί που υπερασπίστηκαν τους φασίστες.

Μητροπολίτες όπως οι Μεσσηνίας Χρυσόστομος, Κορίνθου Διονύσιος, Δωδώνης Χρυσόστομος, Ναυπάκτου Ιερόθεος, Χαλκίδας Χρυσόστομος, καταδίκασαν την ξενοφοβία, τον ρατσισμό και την βία. Ενώ ο Δημητριάδος Ιγνάτιος, ανέφερε πως «ο Χριστός δεν διαχώριζε ανάλογα με το χρώμα, το φύλο, την εθνικότητα ή τη θρησκεία».

Πολύ σημαντική ήταν η παρέμβαση του Σιατίστης Παύλου, ο οποίος δήλωσε ξεκάθαρα ότι: «όποιος τάσσεται στο πλευρό της Χρυσής Αυγής δεν μπορεί να είναι Χριστιανός», ενώ δεν δίστασε να πει ότι «είναι προτιμότερο να είσαι άθεος από το να μπερδεύεις ή να χρησιμοποιείς την πίστη και την Εκκλησία για να παγιδεύσεις ανθρώπους». Γι’ αυτά του, τα λόγια ο Παύλος, έγινε στόχος των «χριστιανό»ναζιστών. Όπως αναφέρει ο Ριζοσπάστης: «Απειλές για τη ζωή του φέρεται να δέχεται ο Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης Παύλος, που πρόσφατα χαρακτήρισε την «Χρυσή Αυγή» «μαύρη νύχτα», ότι με τις επιθέσεις κατά μεταναστών προσβάλλει και εξευτελίζει τον Χριστό. Κατά δημοσιεύματα, στο Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Δημητρίου στη Σιάτιστα δέχτηκαν ανώνυμα τηλεφωνήματα και απειλές τύπου «Το κομμούνι θα το κάψουμε» ή «Πείτε του ότι θα έρθουμε εκεί και θα σας γ……», γενικά να του «ζητούν» να σωπάσει για να μην υποστεί …συνέπειες.» (8.11.12). Μάλιστα για τον Παύλο, κάποιες ακροδεξιές εφημερίδες, έγραψαν ότι στα νιάτα του ήταν οπαδός της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς!

Σε εντελώς, άλλο μήκος κύματος κινήθηκε ο γνωστός φασίστας Καλαβρύτων Αμβρόσιος, ο οποίος επί χούντας ήταν ιερέας της Ελληνικής Χωροφυλακής, και το 2011 είχε χαρακτηρίσει τον τον αμετανόητο δολοφόνο και βασανιστή της χούντας Ν. Ντερτιλή, «γενναίο Έλληνα αδελφό», «πολιτικό κρατούμενο» και «πρότυπο ζωής» (δείτε εδώ σχετική ανάρτηση). Λοιπόν ο Αμβρόσιος, δεν δίστασε να πει ότι η Χ.Α. μπορεί να αποτελέσει μια «γλυκειά ελπίδα» για τον πολίτη (Έθνος, 29.10.2012)!

Από την λίστα των υποστηρικτών των ναζί, δεν θα μπορούσε να λείπει και ο φανατικός αντικομμουνιστής (δείτε σχετικά) Κονίτσης Ανδρέας, ο οποίος δήλωσε ότι οι χρυσαυγίτες είναι «καλά παιδιά», συμπληρώνοντας με την ευχή «να μην αργήσει ο καιρός που τις μαύρες μπλούζες που φοράτε τώρα που αγωνίζεστε, να τις αντικαταστήσετε με γαλάζιες και άσπρες μπλούζες. Αυτή είναι η ευχή μου».

Μπορεί να ξεχνάμε κάποιους, όμως το γεγονός είναι ότι υπήρξαν και πολλοί ιεράρχες οι οποίοι τήρησαν σιγή ιχθύος, Η εκκωφαντική αυτή σιωπή τους, τους εκθέτει!

Συμπερασματικά, βλέπουμε ότι μέσα στην ιεραρχία της εκκλησίας (αλλά και μέσα στην εκκλησία γενικά), υπάρχουν διαφορετικές φωνές και αντιλήψεις. Με τα αντικομμουνιστικά απολιθώματα, δεν θα ασχοληθούμε καθόλου αυτήν την στιγμή. Το σημαντικό είναι πως υπήρξε μια σειρά από ιεράρχες οι οποίοι γύρισαν την πλάτη στους ναζί, οι οποίοι επιχειρούν να εμφανιστούν ως μαντρόσκυλα της θρησκείας. Θα θέλαμε, βέβαια, η αντίδραση αυτού του κομματιού της ηγεσίας της εκκλησίας, προς τον ναζισμό, να βαθύνει και να αγγίξει τις αιτίες που δημιουργούν φαινόμενα όπως ο φασισμός και ο ναζισμός, αλλά μάλλον ζητάμε πολλά(;)!

Ο 84χρονος σφακιανός παπάς που δηλώνει κομμουνιστής

«Μα πόσο ηλίθιοι είναι αυτοί που μας κυβερνούν; Έχουν πάει κατά διαβόλου αυτή τη χώρα. Το ξέρω, είναι βαρύ αυτό που λέω, αλλά δυστυχώς έτσι είναι. Καταντήσαμε να εισάγουμε τα πιο πολλά προϊόντα απ’ έξω. Ακόμα και στο Λουτρό Σφακίων, ένα τόσο δα χωριουδάκι, που δεν έχει δρόμο και πας εκεί παρά μόνο από τη θάλασσα, πουλάνε μέλι από την Αργεντινή, τη στιγμή που το δικό τους μέλι μένει απούλητο».

Η ιδιοκτησία είναι αδίκημα

Ο παπα-Γιώργης Χιωτάκης, από τα Νομικιανά Σφακίων, δεν βρίσκει λογική στο καπιταλιστικό σύστημα, που επιβάλει τους βάρβαρους νόμους της αγοράς ακόμα και στα απομονωμένα χωριά του Λιβυκού Πελάγους. Γι αυτό δηλώνει κομμουνιστής και απεχθάνεται την ιδιοκτησία όπως ο διάβολος το λιβάνι. «Η ιδιοκτησία και η κλοπή είναι ένα και το αυτό αδίκημα. Μπορεί να είσαι κηδεμόνας της γης, όχι όμως ιδιοκτήτης της. Η Ελλάδα είναι πολιτικά και οικονομικά διεφθαρμένη από τα διεθνή κεφάλαια και συμφέροντα. Τρέμω αυτούς που φορούν γραβάτα και τους σιχαίνομαι. Τα λαχεία και το χρηματιστήριο αυτοί τα κάνανε. Αυτοί που δουλώνουν σήμερα την κοινωνία έχουν ούλοι τρία διπλώματα πανεπιστημίου. Να πάνε τα διπλώματα όπου έχει αποχωρητήριο και να τα πετάξουν». Πιο πολύ κι από τους γιάπηδες με τις γραβάτες, ο παπα-Γιώργης τρέμει τους πολιτικούς, που διαφθείρουν τον λαό με τα ρουσφέτια. «Θεωρούν ότι ο λαός είναι μια κουτή μάζα που την πάει το ρέμα όπου θέλει. Εγώ που ψήφισα τον κάθε βουλευτή για να πάει στη βουλή, είναι δυνατόν να πάω σ’ αυτόν σαν διακονιάρης να του ζητήσω το ένα και το άλλο; Όποιος παραβαίνει τη συνείδησή του και ψηφίζει επειδή του έχουν κάνει ρουσφέτι είναι κακής ώρας γέννημα. Όταν ψηφίζω για να μου κάνουν ρουσφέτια είναι σαν να υπογράφω ότι είμαι δειλός και έξω πάσης παιδείας».

Η εκκλησία έχει και στραβούς

Ο παπα-Γιώργης θεωρεί ότι και η εκκλησία φέρει ευθύνη για την κακή κατάσταση που έχει βρεθεί η χώρα. «Η Ορθοδοξία δεν έχει τίποτα στραβό, μόνο στραβούς έχει. Η επίσημη εκκλησία και το επίσημο κράτος είναι δυο κατεργάρηδες, που η δουλειά τους είναι να τσακώνονται. Δυο ηλίθιοι που θα έπρεπε να συνεργαστούν για να σώσουν τη χώρα. Τους παρομοιάζω με τους θεολόγους και τους γεωπόνους, που στο μοναδικό πράγμα που μοιάζουν είναι ότι οι πρώτοι δεν έχουν ιδέα από Θεό και οι δεύτεροι από γης. Ας έρθουν οι δεσποτάδες να μου το ανατρέψουν αυτό. Είναι μόνο χριστιανικό αυτό που λέω και δεν το παίρνω πίσω, ακόμα κι αν με σκοτώσουν». Η Κρήτη, και ιδιαίτερα η περιοχή των Σφακίων, είναι ένας ιδιόμορφος τόπος, όπου οι άνθρωποι δυσπιστούν προς κάθε είδους επίσημη αρχή. Κρατάνε σε απόσταση το επίσημο κράτος και δεν εκμαιεύουν την εύνοιά του, όπως γίνεται σε άλλα μέρη της χώρας. Εκεί ισχύουν και άγραφοι νόμοι προστασίας της αξιοπρέπειας, οι οποίοι δεν συμφωνούν πάντα με τη νομιμοσύνη του επίσημου Κράτους. Γι αυτή την αξιοπρέπεια οι Σφακιανοί πολεμούν συχνά μέχρις εσχάτων, χωρίς να υπολογίζουν τις συνέπειες. Ένας τέτοιος μαχητής της αξιοπρέπειας είναι και ο παπα-Γιώργης, ο οποίος αυτοχαρακτηρίζεται ως ο τελευταίος των Μοϊκανών. «Είμαι ένας Ταλιμπάνης της εκκλησίας, που τον θάνατο δεν τον έχω για τίποτις. Όποιος φοβάται τον θάνατο δεν μπορεί να κάνει καλή πράξη, όποιος προδικάζει τη νίκη για να πολεμήσει είναι ηλίθιος. Άπαξ και πολεμώ είμαι νικητής». Η διαφορά του ξεχωριστού και σπάνιου ιερέα με τους συντοπίτες του, είναι ότι αυτός είναι λιγότερο παρορμητικός και περισσότερο προνοητικός, γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν τους γνήσιους χριστιανούς. «Να προνοείς και όχι να μετανοείς. Όταν βγαίνεις για ψάρεμα και βλέπεις ένα καράβι να αγκυροβολεί, να σκεφτείς ότι μπορεί να πήρε σήμα ότι χαλάει ο καιρός. Είναι κακό σημάδι ότι αγκυροβόλησε. Ελάχιστοι προνοούν, δυστυχώς αυτή είναι η εικόνα του ανθρώπου στον πλανήτη».

Αντίθετος στην οπλοχρησία

Ο παπα-Γιώργης τα βάζει άγρια με την οπλοχρησία στην Κρήτη, που έχει γίνει αιτία να σκοτωθούν άδικα πολλοί άνθρωποι. «Στα τελευταία 70 χρόνια έχουν γίνει 30 φόνοι στο χωριό μου από όπλα. Τα είπα αυτά σε ένα περιοδικό, αλλά απέφυγαν να γράψουν το όνομά μου για να μην μου κάνει κάποιος κακό. Δεν φοβάμαι, όμως, να μιλήσω. Το να οπλοφορείς επιδεικτικά δεν είναι σωστό πράγμα, αλλά τολμώ να πω ότι είναι και δειλία. Το να ασκείσαι, όμως, στην τέχνη των αρμάτων είναι εθνικό καθήκον. Αυτό είναι άλλο πράγμα». Μόλις τέλειωσε τη φράση του έφυγε για λίγο και γύρισε κρατώντας ένα παλιό εγγλέζικο και παροπλισμένο τουφέκι με κομμένη την κάνη. Το κρατούσε καμαρωτά, σαν ένδειξη παλικαριάς και άρνησης συμβιβασμού με κάθε μορφής κατεστημένο. Μερικοί Σφακιανοί τον παρομοιάζουν με τον Παπαφλέσσα, αλλά αυτός αρνείται κατηγορηματικά ότι μπορεί να μοιάσει έστω και στο μικρό δαχτυλάκι αυτού του μεγάλου επαναστάτη. Υπερηφανεύεται που είναι μακρινός συγγενής του Δασκαλογιάννη από το σόι της γιαγιά του. Δεν διαφέρει καθόλου από τους πρόγονούς του, οι οποίοι κρατώντας ξεχαρβαλωμένα όπλα και σκουριασμένα αγροτικά εργαλεία, εξόντωσαν τους επίλεκτους αλεξιπτωτιστές του Χίτλερ, στη μάχη της Κρήτης το 1941. Το χωριό του, μάλιστα, ήταν κέντρο αντίστασης κατά των Γερμανών και ο ίδιος ήταν μέλος της ΕΠΟΝ.

Ασκητική μορφή

Όταν ήταν έφηβος ο παπα-Γιώργης πήγε σε μια σχολή στη Λάρισα να σπουδάσει τεχνίτης, αλλά δεν τον πήρανε γιατί ο πατέρας του ήταν κομμουνιστής. Όταν πήγε φαντάρος του στήνανε παγίδες για να εκδηλώσει ανοιχτά τα αριστερά του φρονήματα και να τον εξορίσουν στη Μακρόνησο. «Θέλησαν να με στείλουν και στην Κορέα για να πολεμήσω. Τους ρώτησα γιατί να πάω στην άκρη του κόσμου να πολεμήσω; Επειδή τα σύνορα της Ελλάδας φτάνουν μακριά, μου απάντησαν. Μπούρδες δηλαδή». Ο παπα-Γιώργης βγήκε στη σύνταξη 79 χρονών και σήμερα είναι 84 χρονών. Απέκτησε 12 κοπέλια, από τα οποία τα 11 βρίσκονται στη ζωή και το ένα έγινε άγγελος. Είναι ένας ακέραιος και καθαρός σαν γάργαρο νερό ιθαγενής της Κρήτης. Ένα σπάνιο είδος αγνού ιερωμένου, μια ασκητική μορφή, ένας αετός των Λευκών Ορέων. Μόλις φεύγαμε από το σπίτι του μας είπε να σκύψουμε, σκέπασε με το πετραχήλι τα κεφάλια μας και μας έψαλε μερικές ευχές. Ήταν σούρουπο, φυσούσε καυτός λίβας και στο βάθος φαινόταν η πανσέληνος στο Λυβικό Πέλαγος. Γιατί φύγαμε και δεν καθίσαμε για πάντα εκεί;

Από το travelpath.gr, όπως το βρήκαμε στο red-corinth.blogspot.gr.

«Ορθόδοξα» αντικομμουνιστικά απολιθώματα.

«Να σας καλωσορίσω, εδώ στην Βούρμπιανη στις υπώρειες του Γράμμου, όπου πριν από 63 χρόνια συνετρίβη η κομμουνιστική ανταρσία. […] Δεν μας φοβίζει κανένας ΣΥΡΙΖΑ και κανένα ΚΚΕ. Δεν μας φοβίζει! Και το λέω ιδιαίτερα για το ΚΚΕ, το οποίο είχε μάλιστα το θράσος, να γράψει προ μηνός, σε κάποιες επιφάνειες κάπου εδώ, προς τα εδώ, «Τιμή και Δόξα στους Αγωνιστές και στις Αγωνίστριες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.» Και λέει κανείς: «Μα νικήθηκαν τότε. Αν είχαν νικήσει τι θα γράφανε τώρα; Τι θα γράφανε;» Ενώ νικήθηκαν, επιτρέψτε μου, ξεπατώθηκαν κυριολεκτικά, κι όμως έχουν το θράσος να γράφουν «Τιμή και Δόξα στους Αγωνιστές και στις Αγωνίστριες».»

Δεν είναι λόγια κάποιου μέλους της Χρυσής Αυγής. Είναι τα λόγια ενός επισκόπου της Εκκλησίας της Ελλάδος, του Μητροπολίτη Κονίτσης Αντρέα.

Από αυτό το ιστολόγιο ως χριστιανοί και κομμουνιστές, έχουμε επιχειρήσει επανειλημμένως να καταδείξουμε πως δεν ήταν και δεν είναι όλοι οι χριστιανοί, δεξιοί και φασίστες. Όμως ο κύριος που δεν σεβάστηκε ούτε καν τους νεκρούς που έχυσαν το αίμα τους, αγωνιζόμενοι για τα ιδανικά τους, για λαοκρατία και για μια ελεύθερη πατρίδα, δεν είναι κάποιος τυχαίος κληρικός: είναι Μητροπολίτης εκκλησιαστικής περιφέρειας.

Λοιπόν, να χαίρονται την επίσημη Ορθόδοξη εκκλησία, όσοι επιτρέπουν σε αυτά τα αντικομμουνιστικά απολιθώματα να παραμένουν σε ηγετικές θέσεις της εκκλησίας!

Δεν ήταν όλοι φασίστες σαν εσάς!

Ο αγώνας του λαϊκού κλήρου, στις γραμμές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Άγαλμα του ΕΑΜίτη Μητροπολίτη Ιωακείμ, στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης.

Ο συνδυασμός της χριστιανικής πίστης με τον αγώνα για την λευτεριά και την κοινωνική δικαιοσύνη, είναι βαθιά ριζωμένος στην ιστορία αυτού του τόπου.

Σύμφωνα με τον πρώτο τόμο του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ (1918-1949): «στις γραμμές του ΕΑΜ συγκεντρώθηκαν η εργατική τάξη, η αγροτιά, η διανόηση, οι επαγγελματίες και οι βιοτέχνες, η μικρή και σ’ ένα βαθμό η μεσαία αστική τάξη, ένα σημαντικό μέρος του κλήρου, κυρίως η πλειοψηφία του λαϊκού κλήρου.« (σελ. 391). Ενώ συμπληρώνει: «Στον εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα συμμετείχε και αγωνίστηκε και ο ελληνικός ορθόδοξος κλήρος. Ιδιαίτερα η συμμετοχή του κατώτερου κλήρου υπήρξε σχεδόν καθολική, σε αντίθεση προς το μεγαλύτερο μέρος του ανώτερου κλήρου, που έμεινε ασυγκίνητο από το δράμα του λαού, και έσπερνε το διχασμό και ένα μέρος βοηθούσε τον εχθρό. Από τους ανώτερους κληρικούς ξεχωρίζουν, για τις υπηρεσίες που έχουν προσφέρει στον αγώνα, ο μητροπολίτης Ιωακείμ Κοζάνης και ο μητροπολίτης Ηλείας Αντώνιος.« (σελ. 433).

Στην απόφαση της δεύτερης ολομέλειας της Παγκληρικής Ένωσης Ελλάδας (η οποία υπήρξε το ανώτερο καθοδηγητικό όργανο των συλλόγων κληρικών της Ορθόδοξης εκκλησίας), τονίζεται: «Ο κλήρος θεωρεί τον εθνικό αγώνα του Λαού σαν δικό του αγώνα, γιατί γίνεται ενάντια στον αντίχριστο φασισμό. Για την καλύτερη συμβολή του κλήρου στον αγώνα επιβάλλεται η σύντομη και σφιχτή οργάνωση του κλήρου της Ελλάδος στους συλλόγους κληρικών και στην Παγκληρική. Επιβάλλεται μορφωμένοι ιδία κληρικοί να πλαισιώσουν τον Λαϊκό Στρατό του ΕΛΑΣ, για να καθαγιάσουν και δώσουν τον πνευματικό μαχητικό χαρακτήρα στον αντιφασιστικό αγώνα του Λαού. Η συνεργασία του οργανωμένου κλήρου με όλες τις αδελφές απελευθερωτικές οργανώσεις πρέπει να είναι στενή και αποδοτική για τον αγώνα… «

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Ριζοσπάστη (26.04.1998):

«Πρώτοι βγήκαν στον αγώνα κληρικοί της Ρούμελης, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα του Αρη Βελουχιώτη, ο οποίος, εκτός των άλλων πολλών ικανοτήτων, είχε και το χάρισμα να επικοινωνεί και να πείθει τους ιερωμένους για το δίκιο του αγώνα. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους πρώτους, οι παπάδες Κώστας Τζεβελέκης (Παπακουμπούρας) από την Κολοκυθιά, Νίκος Αυγερόπουλος από την Ανατολή, Λάιος Δροσογιάννης από τη Δάφνη, Παπαριστείδης από τη Στρώμη, Δημήτρης Χολέβας (Παπαφλέσσας) από την Τσιούκα, ο αρχιμανδρίτης Γερμανός Δημάκης (Ανυπόμονος). Κι ύστερα πολλές εκατοντάδες άλλοι κληρικοί στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, στην Ηπειρο, στην Πελοπόννησο, στην Κρήτη, σ’ όλη την κατεχόμενη Ελλάδα, γυρίζουν πόλεις και χωριά εμψυχώνοντας το λαό, πολεμώντας στα βουνά.

Και πάρα πολλοί δίνουν και τη ζωή τους. Σε σχέση με το συνολικό αριθμό των κληρικών ο φόρος αίματος είναι υπερβολικός. Πάνω από 140 αρχιμανδρίτες, παπάδες, διάκονοι, ηγούμενοι, καλόγεροι, καλόγριες, σκοτώθηκαν από τους κατακτητές. Το πρώτο θύμα, ήδη από τις 4 Ιούνη 1941, ο αρχιμανδρίτης Φώτιος Θεοδοσάκης από το Σκαλάνι Ηρακλείου Κρήτης. Ηρωικός ο θάνατος του αρχιμανδρίτη Κοζάνης Ιωακείμ Λιούλια, που βασανίστηκε άγρια πριν εκτελεστεί στις 6 Ιούνη 1943. Ηρωικός και περήφανος ο θάνατος και του παπά Δημήτρη Κουτσούμπα, ΕΑΜίτη και καθοδηγητή της οργάνωσης «Εθνική Αλληλεγγύη» στο Δομοκό, που συνελήφθη μετά από προδοσία την ώρα της λειτουργίας μαζί με το γιο του Κώστα, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν, τον Απρίλη του 1944 στο Χρισσό της Αμφισσας. Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν μέχρι λίγο πριν την απελευθέρωση και τα τελευταία θύματα ήσαν οι παπάδες Δημήτριος Τομαράς από τον Χορτιάτη, Χρήστος Παπαδόπουλος από την Καβάλα και Χρήστος Σιάνος από τη Φλώρινα. Αλλά και μετά την απελευθέρωση, στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου πολλοί κληρικοί δολοφονήθηκαν και εκτελέστηκαν από τους συμμορίτες – ταγματασφαλίτες και το μετεμφυλιακό τρομοκρατικό κράτος.«

Αυτά λοιπόν, ας τα θυμούνται κάποιοι σημερινοί υπερεπαναστάτες που σπεύδουν να ειρωνευτούν, την πίστη των χριστιανών κομμουνιστών.